Een functionaris gegevensbescherming (FG) houdt binnen een organisatie onafhankelijk toezicht op de omgang met persoonsgegevens. In de AVG heet de rol functionaris voor gegevensbescherming. In het Engels is het de data protection officer, afgekort DPO. De FG informeert en adviseert, bewaakt de naleving en is het aanspreekpunt voor de Autoriteit Persoonsgegevens en voor mensen van wie gegevens worden verwerkt.
De titel lijkt op die van privacy officer, maar de positie is wettelijk geregeld. Hieronder lees je wanneer het aanstellen van een FG verplicht is, wat de rol doet, hoe die zich verhoudt tot een privacy officer en een privacy jurist, en waar je op let als je een FG inhuurt of de stap zelf wilt maken.
Wanneer is een functionaris gegevensbescherming verplicht?
De plicht staat in artikel 37 van de AVG en geldt voor de verwerkingsverantwoordelijke en voor de verwerker. Een organisatie die persoonsgegevens voor een ander verwerkt, kan dus ook verplicht zijn een FG te hebben. Er zijn drie situaties.
Overheidsinstantie of publieke organisatie
Voor een overheidsinstantie of publieke organisatie is een FG verplicht, ongeacht het type persoonsgegevens. Denk aan de rijksoverheid, gemeenten en provincies. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt ook voorbeelden als bepaalde zorg- en onderwijsinstellingen, omdat die een publieke organisatie zijn. Een private organisatie in dezelfde sector is dat niet vanzelf. Die kan alsnog onder een van de andere twee gronden vallen. De uitzondering geldt voor rechterlijke instanties bij de uitoefening van hun rechterlijke taken.
Kernactiviteit: grootschalige, regelmatige en stelselmatige observatie
De tweede situatie geldt als de kernactiviteiten bestaan uit verwerkingen die, door hun aard, omvang of doel, een regelmatige en stelselmatige observatie van mensen op grote schaal vereisen. Het volgen is dan de kern van het werk. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt als voorbeelden profilering voor risico-inschattingen, cameratoezicht, personeelsvolgsystemen en het monitoren van gezondheid via wearables. Een camera bij de voordeur of een eenmalig onderzoek is nog geen kernactiviteit.
Kernactiviteit: grootschalige verwerking van bijzondere of strafrechtelijke gegevens
De derde situatie geldt als de kernactiviteiten bestaan uit grootschalige verwerking van bijzondere categorieën persoonsgegevens, of van persoonsgegevens over strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten. Bijzondere gegevens zijn onder meer gegevens over gezondheid, etnische afkomst, politieke opvatting, geloof, vakbondslidmaatschap, genetische of biometrische gegevens, en gegevens over seksueel gedrag of seksuele gerichtheid. Denk aan een ziekenhuis waarvan de zorgverlening de kern is en dat daarbij op grote schaal gezondheidsgegevens verwerkt. Een organisatie die incidenteel één bijzonder gegeven vastlegt, valt daar niet onder.
Wat grootschalig betekent, en wanneer je vrijwillig een FG aanstelt
De AVG noemt geen drempel in aantallen. De Autoriteit Persoonsgegevens wijst bij observatie op het aantal mensen, de hoeveelheid gegevens en de duur. Bij de vraag of een verwerking grootschalig is, telt ook de geografische reikwijdte mee. Is het onduidelijk of de plicht geldt, dan moet de organisatie kunnen onderbouwen waarom zij wel of geen FG aanstelt. De AVG laat lidstaten toe extra verplichte situaties aan te wijzen. De Autoriteit Persoonsgegevens geeft aan dat Nederland dat niet heeft gedaan.
Een organisatie mag ook vrijwillig een FG aanstellen. Zodra iemand die titel heeft, gelden dezelfde eisen aan deskundigheid, taken, onafhankelijkheid en aanmelding. De Autoriteit Persoonsgegevens raadt dat vooral aan bij organisaties met een publieke taak, zoals een ov-bedrijf, een energiebedrijf of een woningcorporatie. Wil je privacyadvies zonder die wettelijke positie, dan past een andere titel. Dat verschil staat bij de vergelijking hieronder.
Aanmelden bij de Autoriteit Persoonsgegevens
De organisatie maakt de contactgegevens van de FG bekend en meldt die aan bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Een naam is niet verplicht. Een telefoonnummer of e-mailadres waarmee de FG bereikbaar is, volstaat, bijvoorbeeld in de privacyverklaring. Mensen moeten de FG kunnen bereiken zonder dat een collega het contact eerst filtert.
Een concern of een groep organisaties mag één FG delen, als die persoon vanuit elke vestiging goed bereikbaar is en de taken in de praktijk kan uitvoeren. Elke organisatie meldt die FG zelf aan bij de AP. Eén aanmelding voor de hele groep volstaat niet.
Wat doet een functionaris gegevensbescherming?
De minimumtaken staan in artikel 39 van de AVG. De organisatie blijft zelf verantwoordelijk voor de naleving. De FG adviseert, houdt toezicht en is het aanspreekpunt.
- Informeren en adviseren. De FG wijst de organisatie en de medewerkers die gegevens verwerken op hun plichten onder de AVG en andere privacyregels.
- Toezicht op de naleving. De FG bewaakt of de organisatie zich aan die regels en aan haar eigen privacybeleid houdt. Daarbij horen het beleggen van verantwoordelijkheden, bewustwording, training en audits.
- Advies over DPIA's. Vraagt de organisatie daarom, dan adviseert de FG over een gegevensbeschermingseffectbeoordeling en volgt de uitvoering. Het besluit en de verantwoordelijkheid voor de DPIA blijven bij de organisatie.
- Samenwerking met de Autoriteit Persoonsgegevens. De FG werkt samen met de AP en is het contactpunt over verwerkingen, ook als de AP vooraf geraadpleegd moet worden.
- Aanspreekpunt voor betrokkenen. Mensen van wie gegevens worden verwerkt, kunnen de FG benaderen over die verwerking en over hun rechten.
De FG weegt daarbij het risico van de verwerking: de aard, de omvang, de context en het doel.
Onafhankelijkheid en positie
Artikel 38 regelt de positie. De organisatie betrekt de FG tijdig bij vraagstukken over de bescherming van persoonsgegevens en geeft de middelen die het werk vraagt: tijd, toegang tot de verwerkingen, budget en ruimte om de deskundigheid bij te houden. De benoeming moet voor het personeel duidelijk zijn.
Drie waarborgen horen bij deze rol.
- Geen instructies over de uitvoering. De organisatie schrijft niet voor hoe de FG de wettelijke taken uitvoert, en ontslaat of bestraft de FG niet omdat die taken worden gedaan.
- Rapportage aan de hoogste leiding. De FG brengt rechtstreeks verslag uit aan het hoogste leidinggevende niveau en kan dat niveau bereiken zonder dat anderen het advies tegenhouden.
- Geen belangenconflict. Andere taken mogen, zolang zij het toezicht niet in de weg zitten. Het conflict ontstaat als dezelfde persoon ook bepaalt met welk doel en met welke middelen persoonsgegevens worden verwerkt. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt als voorbeelden een functie als hoofd financiën, strategie, marketing, IT of HR, of de rol van CISO.
In werving gaat het vaak mis op dat laatste punt. Eén persoon die het privacybeleid schrijft, de systemen kiest en daar onafhankelijk op toeziet, past niet in de wettelijke rol. Dan past de titel privacy officer beter, eventueel naast een FG die onafhankelijk kan blijven.
FG, privacy officer en privacy jurist
Vacatures gebruiken FG, DPO, privacy officer en privacy jurist door elkaar. Het verschil zit in de positie.
| Rol | Positie | Wat de titel meestal betekent |
|---|---|---|
| Functionaris gegevensbescherming (FG / DPO) | Wettelijk en onafhankelijk | Toezicht en advies onder artikel 37 tot en met 39 AVG. Geen instructies over de uitvoering, rapportage aan de hoogste leiding, aanmelding bij de AP. |
| Privacy officer | Operationeel, in de lijn | Beleid, implementatie en de dagelijkse privacypraktijk. Geen wettelijke FG-positie, tenzij de organisatie die persoon ook zo benoemt en aanmeldt. |
| Privacy jurist | Juridisch adviseur | Uitleg van de AVG, contracten, DPIA's, datalekken en digitale regelgeving. Werkt naast een FG, of combineert taken in een kleine organisatie als er geen belangenconflict is. |
Wil je privacyadvies zonder de wettelijke eisen van een FG, dan geeft de Autoriteit Persoonsgegevens aan dat een andere titel past, en dat intern en extern duidelijk moet zijn dat die persoon geen FG is. Privacy officer is daarvoor een gebruikelijke naam. Geef je een operationele rol toch de titel FG, dan mogen de AP en betrokkenen de onafhankelijke positie verwachten.
In een kleine organisatie liggen de titels soms bij één persoon, mits die niet beslist over het doel en de middelen van de verwerkingen. In een grotere organisatie zijn de rollen meestal gescheiden. Het advieswerk staat uitgewerkt in wat een privacy jurist doet. De bredere naleving van regels is een ander vak, beschreven in wat een compliance officer doet.
Interne FG, externe FG of interim
De FG kan een medewerker zijn, of de taken doen op basis van een overeenkomst. Interim is geen derde wettelijke vorm. Het is een interne of externe invulling voor een beperkte periode. In alle drie de gevallen gelden de taken, de onafhankelijkheid en de aanmelding zodra de titel FG is.
Interne FG. De FG kent de organisatie, zit bij projecten en is een vast aanspreekpunt. Dat past als er genoeg werk is voor de vrijgemaakte uren, en als de persoon niet ook het doel en de middelen van de verwerkingen bepaalt. De mensen die dit kunnen, hebben vaak al een functie. Een aanstelling zonder echte uren, naast een volle andere baan, maakt de taken niet uitvoerbaar.
Externe FG. Een FG inhuren kan als de schaal geen volledige formatieplaats vraagt, of als kennis van buiten nodig is. Eén persoon kan voor meerdere organisaties werken, mits die vanuit elke organisatie bereikbaar is, genoeg tijd heeft en niet in een conflict tussen opdrachtgevers komt. Elke organisatie meldt de FG zelf aan. Iemand die er niet dagelijks is, ziet een nieuw systeem later. De organisatie heeft dan alsnog iemand nodig die het advies intern uitvoert.
Interim. Een interim-FG overbrugt een vacature, verlof of de inrichting van de functie. De wettelijke eisen gelden vanaf de dag dat de titel wordt gebruikt. De rapportagelijn en de uren horen in die periode al te staan.
Een FG of privacy officer werven
De eerste vraag is welke rol de organisatie nodig heeft. Een verplichte FG is een ander profiel dan een privacy officer die beleid invoert, en weer een ander profiel dan een privacy jurist die contracten en adviezen schrijft. Een vacature die die drie rollen in één persoon zoekt, levert kandidaten op van wie de positie niet bij de taken past.
Leg dit vast voordat de zoektocht start.
- De grond. Verplicht op grond van artikel 37, vrijwillig als FG, of bewust een privacy officer en geen FG. Die keuze bepaalt de titel, de aanmelding en welke andere taken nog mogen.
- De rapportagelijn. Rechtstreeks naar de hoogste leiding, zonder filter. Een FG die rapporteert aan het hoofd IT of marketing, terwijl die persoon het doel van de verwerkingen bepaalt, past niet in de rol.
- De uren en de middelen. Hoeveel tijd, welke toegang tot verwerkingen, en of er budget is voor opleiding en ondersteuning.
- De sector. Kennis van de AVG is de basis. Een ziekenhuis, een gemeente, een platform dat gebruikers volgt en een financiële instelling vragen daarnaast kennis van de verwerkingen die daar de kern zijn.
In een kandidaat wegen deze punten.
- Kennis van de AVG en van de sector. Iemand kan de drie gronden toepassen op de verwerkingen van deze organisatie, en een DPIA of een datalek in dat verband afhandelen.
- Onafhankelijkheid. De kandidaat kan uitleggen aan wie hij of zij rapporteerde, en wanneer een andere taak botst. Iemand die de FG-rol erbij doet en zelf de verwerkingen bepaalt, past niet.
- Communicatie. Directie, IT en de business moeten het advies kunnen gebruiken.
- Opleiding als signaal. De AVG eist professionele kwaliteiten, deskundigheid in het privacyrecht en de praktijk, en het vermogen de taken te doen. Een certificering zoals CIPP/E, of een afgeronde opleiding tot FG, is een signaal van die deskundigheid. Het is geen wettelijke eis en vervangt geen ervaring met de verwerkingen van de sector.
- Ervaring met DPIA's en datalekken. Vraag naar dossiers: welke afweging is gemaakt, wie het besluit nam, en wat de FG wel en niet deed.
De mensen die hierop passen, zitten meestal al in een functie. Titels als FG, DPO, privacy officer en privacy counsel betekenen per organisatie iets anders, dus een openbare vacaturetekst selecteert het verkeerde profiel of niemand. Bij compliance- en privacyprofessionals werven begint het daarom met de scheiding: welke rol, welke rapportagelijn, welke sector. Een juridisch recruiter benadert de mensen die niet solliciteren en toetst de onafhankelijkheid in het gesprek. Dat is legal recruitment op een smal profiel, waarin de positie meer zegt dan de titel op de vacature.
Wil je eerst toetsen of je een FG, een privacy officer of beide nodig hebt, en of de rapportagelijn klopt? Neem contact op, of lees hoe een traject voor opdrachtgevers loopt. We denken mee voordat er een zoekopdracht ligt.
Hoe word je functionaris gegevensbescherming?
Er is geen enkele opleiding die de AVG verplicht stelt. Artikel 37 vraagt professionele kwaliteiten en deskundigheid in het privacyrecht en de praktijk. Drie achtergronden komen vaak voor.
Recht. Een hbo- of wo-opleiding rechten, soms met informatierecht of IT-recht. Veel FG's beginnen als privacy jurist en stappen over naar de toezichthoudende rol. Naast advies bewaak je dan de naleving en rapporteer je onafhankelijk aan de hoogste leiding.
Compliance. Wie als compliance officer al werkt met regels, risico's en rapportage aan de leiding, herkent het toezicht. De FG-rol is smaller in onderwerp en strakker in onafhankelijkheid. Rollen van waaruit die stap vaak wordt gezet, staan bij de vacatures voor compliance officers.
IT of informatiebeveiliging. Mensen uit dit vak kennen de systemen en de datastromen. Voor de FG-rol hebben zij het juridische kader nodig, en een positie die niet samenvalt met het bepalen van de verwerkingen. Een CISO-rol en een FG-rol over dezelfde verwerkingen gaan niet samen.
Opleidingen die opdrachtgevers herkennen, zijn een opleiding tot FG of privacy officer, en CIPP/E van de International Association of Privacy Professionals. Die certificaten openen het gesprek. Ervaring met DPIA's, datalekken, het verwerkingsregister en het gesprek met de directie weegt daarna zwaarder. Een pad dat vaak voorkomt, loopt van privacy jurist, compliance officer of legal counsel naar een rol als FG of privacy officer, en daarna naar head of privacy.
Vanuit een bredere juridische functie is de stap logisch als privacy een vast deel van de dossiers is. Wat die functie inhoudt, staat in wat een legal counsel is. Open rollen onder die titel staan bij de vacatures voor legal counsel.
Het actuele aanbod staat bij de vacatures, waaronder een openstaande AI Privacy & Governance Counsel. Een FG-rol staat niet altijd online, omdat organisaties de positie eerst scherp willen hebben. Een kennismaking helpt om te zien of je richting de wettelijke rol, een privacy-officerrol of een juridische adviesrol past. Je huidige werkgever blijft daar buiten. Het gesprek is vrijblijvend.

